Oray Eğin bir süre önce, Türk intelejensiyasının Obama hayranlığı üzerine yazdı. Doğru bir tespitti ama önemli bir ayrıntıyı tartışmayı ihmal ediyordu. Bunun ne olduğunu daha sonra yazacağım. İlk önce entelektüeller üzerine çok daha genel gözlemlerde bulunacağım. Bu gözlemlerim global trendlere dayanmaktadır. Türkiye örneğine ise yazının sonunda “Oray’ın ihmali” bağlamında gireceğim.

Neden rokoko? Çünkü bu stil, bir zarafet içerir. Hatta abartılı, görgüsüz sayılabilecek bir mimari söz konusu olsa bile, buna bir zarafet, bir şıklık katmayı başarır. Entelektüeller genelde böyledir. Çok şık olmayan hatta kaba bir şey söyleseler de bunu teorik kavram karmaşası altında saklayıp, dediklerine şık görünüm verirler.

Rokoko entelektüeller kavramını Tom Wolfe’un ‘In the Land of the Rococo Marxists’ başlıklı yazısından esinlendim.

Global trendlere baktığımızda, herhangi bir toplumda entelektüel olarak nitelendirilmeye hak kazanmak için, kişinin şu özellikleri sergilemesi zorunlu gibi gözüküyor:

1- İçinde yaşamakta olduğun toplumda ‘Sıradan’ diye tanımladığın çoğunluğun üstünde göreceksin kendini. Gündelik hayatın sorunlarından kopuk yaşayacaksın. O gündelik yaşam ve sıradan insanlardan hayal kırıklığı duyacaksın. Bunun toplumdan nefret etmeye kadar varmasına izin vereceksin.

2- Hayata kötümser bakacaksın. Hiçbir şey seni kolay mutlu etmeyecek. Kolay tatmin olmayacaksın.

3- Bu kopukluk nedeniyle toplumun önem verdiği bazı değerlere rahatça saldıracaksın. Bunu bir hak olarak kabul edeceksin,

4- Sergilediğin bu duruşunu kompanse etmesi için, sürekli olarak toplumda sahip çıkabileceğin ezilmişler arayacaksın. Dikkat edin; bu samimi bir taraf olmaktan değil, kişisel bilincini rahatlatmak için yapılıyor olacak.

5- Sahip çıkılan kitle proleterya olabildiği zaman işler nispeten kolaydı. Türkiye’de hemen bütün Marksistlerin entelektüel sıfatına uyan insanlar olduğunu unutmayalım. Proleterya politik bir sınıf olarak ortadan çekilince rokoko entelektüel kendisine ‘sahip çıkacağı’ yeni gruplar aradı ve buldu. Kadınlar, azınlıklar, eşcinseller, transseksüeller, (ÖDP seçim bildirgelerini hatırlayın) fahişeler (seks işçileri) yeni proleterya olarak tanımlanabilir.

Proleteryanın yerini alanların sadece bazı yeni gruplar olması da gerekmez. Bazı yeni politik hedefler de proleteryanın yerini tutabilir. Bunun en çarpıcı örneği feminizm ve çevreciliktir. (Yeşil partiler).

Bu tür amaç ve grupları sahiplenen entelektüel sınıfın (Nietzsche bunların bir sınıf olarak ortaya çıkıp 20. yüzyıla damgalarını vuracaklarını 1882 yılında görmüştür) bir özelliğini daha vurgulamak zorundayız.

Sahip çıkmaya başladığı konulara ve yeni grupların sorunları hakkında hep genellemeler yaparak konuşan entelektüeller, genelde pek fazla bilmedikleri konularda konuştuklarında dikkat çekerler. Sınıflarının diğer kişileri tarafından sahiplenir, takdir görürler.

Batı’dan iki çarpıcı örnek vereceğim.

Susan Sontag çok iyi bir yazardır ama onun toplumda bir anda parlaması, ‘Beyaz ırkı toplumu yiyip bitiren kanser olarak’ ilan ettiği 1967 tarihli ‘Partisan Review’ adlı dergide yazdığı yazıdır.

Entelektüeller bir yandan kendilerinden de nefret ettiklerinden, çoğunluğunun ait olduğu ırkı böyle kolaylıkla suçlayabilmeleri de rahat olabiliyor. Bugün enelektüeller arasında Obama hayranlığının global olmasının bir nedeni de budur.

Diğer çarpıcı örnek ise Noam Chomsky’dir. Türkiye’de okuyucusu bol olan Chomsky büyük bir dil bilimcisidir. Bu bilim dalına çok önemli katkıları vardır ama çoğu insan onu Vietnam Savaşı karşıtlığıyla tanır. İnsanların gözünde asıl katkısının önemi pek yoktur. O Vietnam Savaşı karşıtlığı gibi doğru bir tavır aldığından meşhurdur artık.

İnsanların gözünde topluma, hayata asıl katkılarıyla değil de politik çıkışı ile önem kazanmış insanlardan bahsederken benim aklıma kaçınılmaz biçimde Orhan Pamuk geliyor. O da onca usta romandan ziyade, tarihimizdeki Ermeni meselemiz ve Kürtler ile ilgili almış olduğu politik tavır nedeniyle ‘Rokoko entelektüeller’ arasında çok popüler oldu.

Dolayısıyla bu global trendlere özelliklere uyum sağlamak zorunda olan Türk entelektüellerinin ağırlıklı biçimde Obama’yı desteklemelerinde hayret edilecek hiçbir yan yoktur.

Onlar için yeni proleterya Kürtler’dir, feminizmleri ise ‘Türban özgürlüğü’ şeklinde basit formülle tanımlanır.

Bence Türkiye’de iki adet über-entelektüel var.

Biri Elif Şafak diğeri de Murat Belge.

Murat Belge daha deneyimli, daha bilgili olduğundan dünyada entelektüel kesimde trend olanı Türkiye’ye rahat aktarabildiğinden, bir kesim üzerinde etkisini yıllardır kaybetmemiştir. Onun son olarak Taraf gazetesinde yazmaya başlaması bugüne kadar gördüğüm en isabetli karardır. Taraf gazetesi ise yöneticisi Ahmet Altan’ın şahsında rokoko entelektüelizmin en bariz yayın organıdır.

Elif Şafak ise entelektüellere mahsus olan amaç ve gruplar hakkında sürekli alışverişteymiş gibi davranıyor. Dünyada ne ve hangi grup gündemdeyse onu alıp romanlarında Türkiye’ye başarıyla uyguluyor.

Bu genel teorik çerçeveyi çizdikten sonra gelelim “Oray Eğin’in ihmali” dediğim konuya...

Evet; onun dediği gibi Türk entelektüelleri ağırlıklı olarak Obama’yı destekliyor. Çünkü hem kendilerinden hiç hoşnut değiller ve cezalandırılmak arzusu içindeler hem de Türkiye’de zenci olma son zamanlarda popülerleşti. Entelektüellerin, yeni proleterya, yeni ezilenler bulma ihtiyaçlarının bir kısmını zencilerden yana olma tatmin ediyor.

Aynı zamanda Kürtler’den de yanalar. Bu da ezilenden yana olma ihtiyacının diğer bölümünü tatmin ediyor.

Buradan yola çıkıp Türk intelejensiyasının yeni durumu hakkında şu tespitleri yapabiliriz:

Ağırlıklı olarak AKP’ye sempatiyle bakıyorlar. Çünkü zencilerden yanalar.

Cumhuriyet’i beklenmedik sertlikte eleştiriyorlar. Çünkü bu onların bir ‘hakkı’dır.

Kürt sorununun çözümü yolunda hayli radikaller ve Kuzey Irak’ta bir Kürt devletinin kurulmasını istiyorlar.

Obama’ya destek vermelerini daha da rahatlatan bir faktör, Obama’nın başkan yardımcısı olacak kişinin en önemli danışmanının Peter Galbraith olmasıdır. Peter Galbraith Amerikan yönetimi içinde Kürt devleti kavramını en radikal biçimde savunan kişidir ve Celal Talabani’nin oğlu Kubat Talabani ile bu konuyu açıkça görüşmektedir.

Görüyorsunuz, entelektüeller aldıkları tavırlarda son derece iç tutarlılığa da sahipler.

Anlayacağınız, her şey birbirine bağlı. Teorik çerçeveyi göz önüne alarak birçok şeyi açıklama imkanına kavuşabilirsiniz. TSK’yı, cumhuriyeti yıpratıcı yayınları dahi...